Bi Ging

(1926 - 1998)

Hỏi tn: rằng biển xanh du

Hỏi qu: rằng mộng ban đầu đ xa.

BI GING

 

Ci thơ đng đọc nhất l ci thơ Bi Ging. Người thơ đng học nhất l người thơ Bi Ging. Ti nghĩ vậy. Nhưng, tuy đ trch một số thơ của ng để giới thiệu từ mười năm trước, ti vẫn chưa viết được một chữ về ng.

C thể ni l ti rất sợ. Sợ rằng mnh khng đủ năng lực để luận giải hay chạm đến cảnh giới v nguồn cơn của một cuồng-thi-sĩ thượng thừa như thế.

Ti đ đọc vi người viết về ng từ những năm ng vừa mất. Họ bn luận về ci đin v ci thơ của ng, đọc nghe th vị lắm. Rồi tri đi mười năm, mười bốn năm kể từ khi ng từ gi ci đời thơ mộng, ti vẫn c hy vọng một lc no sẽ tỉnh to v hứng th để viết chi đ, phn tch hoặc bn luận về nh thơ đin c một khng hai của nền thi ca Việt Nam. Nhưng ti đ thất bại. Thực sự l chẳng thể viết g được về con người v ci thơ dị thường ấy.

Gom lại những ngn từ ng dng đến trong thơ, chẳng bao nhiu cả. Xo đi, xo lại, đảo tới đảo lui, vẫn bấy nhiu con chữ ấy thi. Nhưng lực v ngn lực th v cng mạnh mẽ, v cng thnh thang. Trong khun khổ m vượt ngoi khun khổ, trong vần điệu m khng vướng mắc ở vần điệu. lực đẩy cho ngn từ trn lan. Ngn lực ph tung những vần điệu v thể cch. L ging cuồng lưu của ngn ngữ, m đồng thời l vũ điệu sương khi nhẹ nhng của những con chữ trn sn nhảy hư khng.

Đy, hy đọc thử một bi lục bt:

Ma phượng cũ

Thiệt thi đời mộng phiu linh
Cnh sương ngọc thụ tồn sinh ct lầm
Giấc quy quả lạnh anh trm
Bng đu sung rớt bến trầm lun su
Hoi mong hiu hắt nhịp cầu
M hương quan vắng xa mu my tri.

Sim ngn sổ l bung rơi
Cnh Nam ước nguyện sai lời tử sinh
Gi sương từ tạ bin đnh
Bng sa hồ khp chặt tnh mng lung
Ru tần ngần tuyết in phong
Sng phơi trường mộng từ trong dậy nguồn

Rập rờn đầu liễu xanh bung
Ma trăng nước đẩy x buồn đi xa
Trang hồng kim rải ra hoa
Trổ bng ma phượng cũ đ hồ phai
Tơi bời ngọc trắng măng mai
Khuynh thnh sắc nọ đưa vai nghing về.

Đọc thơ ng, nếu khng hiểu chi, cũng khng sao. Giống như nhạc, hay như một vũ điệu. Hy nghe, hy nhn. Tinh ty của n dường như khng đặt nơi tứ, m ở nơi tiết điệu của m thanh v sự uốn lượn của hnh sắc. Ngay nơi tiết điệu v sự uốn lượn ấy, nắm lấy ci , cn khng th sẽ chẳng bao giờ nắm được về sau. Nhưng cứ đọc. V khng nhất thiết phải bn.

Cho nn, ni rằng tm cơ hội no đ thật tỉnh to hay hứng cảm cng tột để viết về ng,  về thơ ng, l điều bất khả. M chờ đợi một cơn đin chợt đến để đọc lại cng bất khả. Bởi cơn đin tối thượng ấy của ng, kh m thm nhập nổi. Đin qu đến nỗi chẳng cn chi l thơ th khng thể đọc thơ đin. Thơ qu m chẳng đin, cũng khng thể cảm nhận được ci "rực rỡ," "lừng lẫy," "vẻ vang" (*) của ci thơ-đin lồng lộng Bi Ging.

Vậy th, hy cứ đọc. Đừng ni nữa.

California ngy 7/7/2012

Vĩnh Hảo

____________

(*) chữ của Bi Ging dng trong "Tiểu Sử Tự Ghi" ngy 22.8.1993, năm năm trước khi ng mất.

---oOo---

 

TIỂU SỬ TỰ GHI: (của nh thơ Bi Ging - nguồn: vnthuquan.net)

 

1926 - được b mẹ đẻ ra đời


1928 - bị t bể trn, vết sẹo cn nguyn kỷ niệm, hai năm trời chết đi sống lại


1933 - bắt đầu đi học a, b, c... trường lng tại Thanh Chu với Thầy C Đnh Qy


1936 - học trường Bảo An với thầy L Tr Viễn


1939 - ra Huế học tư thục với những thầy Cao Xun Huy, Trần Đnh Đn, Hoi Thanh Nguyễn đức Nguyn, Đo duy Anh, vn vn


1940 - về Quảng Nam chăn b


1942 - trở ra Huế, v nhớ nhung gi Huế


1949 - nhập ngũ , bộ đội cng binh. Hai năm sau giải ngũ


1952 - vo Si gn, 1955 (57) khởi sự viết về Nguyễn Du v một vi nhận xt về Truyện Kiều v một vi nhận xt về B Huyện Thanh Quan, một vi nhận xt về Chinh Phụ Ngm...(TN VIỆT xuất bản)


1957 - TN VIỆT xuất bản :giảng luận về Tản Đ Nguyn Khắc Hiếu, giảng luận về Ch Mạnh Trinh, giảng luận về Tn Tho Tường v Phan Văn Trị.


1962
Tập thơ Mưa Nguồn
Tư Tưởng Hiện Đại


1963
L Hoa Cồn (thơ)
Ngn Thu Rớt Hột (thơ)
Mu Hoa Trn Ngn (thơ)
Martin Heidegger v Tư Tưởng Hiện Đại (hai tập) (do đứa em ..)


1965 - nh chy mất trụi bản thảo
In vội vng Sa Mạc Pht Tiết (An Tim)
Dialogue (viết Avantpropos (viết gip cho Nhất Hạnh, L Bối) v Letre Ren char) (L Bối in)
Sa Mạc Trường Ca (An Tim in bản)


1968 - 68
Dịch Martin Heidegger Erlauteninger gu Heidergger dich. Giảng giải về thơ.
(Lời, Cố Quận (An Tim) Lễ Hội Thng Ba) (Quế sơn V Tnh)
Con Đường Ng Ba (An Tim)
Bi Ca Quần Đạo (Nguyễn Đnh Vương)
 

1969 - Bắt đầu đin rực rỡ
 

1970
1. Lang Thang Du hnh Lục Tỉnh (Khch sạn Long xuyn B Chủ cho ở đầy đủ tiện nghi khng lấy tiền)
2. Gi Chu Đốc Thương yu v Gi Long Xuyn Yu dấu
3. Gi Chợ Lớn Khiến bị bịnh lậu (bịnh hoa liễu)
 

1971 - 75 - 93
Đin rồ lừng lẫy chết đi sống lại vẻ vang
Rong chơi như hi nhi (con nt)
Được gia đnh ng Ph Chủ Tịch (482) L Quang Định, Hội Đồng Thnh Phố đối xử thơ mộng thnh thang.
Knh dng Kim Thy, Kim Hồng, Kim Hoa, đi lời rốt cuộc...
Bnh sinh mộng tưởng vấp phải niềm thương yu của Kim Cương Nương Tử, H Thanh Cố Nương v Mẫu Thn Phng Khnh (tức Tr Hải Ni C)
Do đu m ra được như thế?
Đp: C lẽ đầu tin kỳ tuyệt l do n nghĩa bốn bề thin hạ đi về tập họp tại Gi Lam, Vạn Hạnh v Long Hu v Tịnh X Trung Tm v Php Vn v xiết bao Cha Chiền Miền Nam nước Việt, khng biết ni sao cho hết.
 

(22-8-93)

 

oOo

 

 

 

 

Anh la b vo đồi sim tri chn

Anh la b vo đồi sim tri chn
Cho b ăn cỏ giữa rừng sim
Anh nhn ln trời xanh đỏ chn
Anh ng bốn bề cy l gi rung rinh

Anh nằm xuống để nhn ln cho thỏa
Anh thấy lng mở rộng đn trời xanh
Chim ngy ngất vo trong đi mắt lả
Anh lim dim cho chết lịm hồn mnh

Anh qun mất b đương gặm cỏ
Anh chỉ nghe tiếng cọ r ro
C hay khng? b đương gặm đ?
Hay l đy tiếng gi th tho?
Hay l đy tiếng suối lao xao
Giữa ging cỏ xui ghềnh chảy xuống?

Mi thoang thoảng lch lau sương đượm
Mi gy gy gấy gấy của hương rừng
Mi ln men phủ ngập mng lung
Khng biết nữa m cần chi biết nữa

Cy l bốn bn song song từng lứa
Snh đi nhau như ứa lệ ngn ngn
Hạnh phc trời với đất mang mang
Với b giữa rừng hoang đương gặm cỏ
Với người ng ngất ngy đương nằm đ
Khng biết trời đất c ng mnh khng
(Vĩnh Trinh - Thạch Bn 1950)

 

 

o xanh

Ln m sương, xuống m sương
Bước xa bờ cỏ xa đường thương yu
Tuổi thơ em c buồn nhiều
Th xin cứ để bng chiều đi qua
Biển du sực tỉnh giang h
Cn sơ nguyn mộng sau t o xanh.
(1926 - 1998)

 

 

Cho Nguyn Xun

Xin cho nhau giữa con đường
Ma xun pha trước min trường pha sau
Tc xanh d c phai mu
Th cy xanh vẫn cng nhau hẹn rằng


Xin cho nhau giữa lc ny
C ngn năm đứng ng cy cối v
C trời my xuống ln la
Bn hồ nước c bng ta bn người


Xin cho nhau giữa bn tay
C năm ngn nhỏ phơi by ngn con
Thưa rằng: những ngn thon thon
Cho nhau một bận sẽ cn nhớ nhau


Xin cho nhau giữa ln mi
C hồng tn lệ khc đời chửa cam
Thưa rằng: bạc mệnh xin kham
Giờ vui bất tuyệt xin lm cỏ cy

Xin cho nhau giữa bụi đầy
Nhn xa c bng ng my nghing đầu
Hỏi rằng: người ở qu đu
Thưa rằng: ti ở rất lu qu nh

Hỏi rằng: từ bước chn ra
V sao thấy gi dn xa dặm di
Thưa rằng: ni nữa l sai
Ma xun đang đợi bước ai đi vo

Hỏi rằng: đất trch chim bao
S g ngẫu nhĩ m cho đn nhau
Thưa rằng: li biệt mai sau
L trng ngộ giữa hương mu Nguyn Xun.

 

 

Cy cỏ dậy th

Em đi cy cỏ dậy th
Ngy xun v lượng cng đi ln đường
Trng lại giy pht phố phường
Niềm vui qu khứ phi thường hồi sinh.

 

 

Chiều

Em ng buổi chiều buồn c phải
Buồn cũng như buồn những buổi chiều xưa
Trng con mắt đ mỏi mn c phải
Sắc của trời hương của đất lưa thưa

Những nhịp bước bn đường cn dội mi
Vang về đu khng vọng lại hồi m
Của ro rắt ring một lần mi mi
Gi phương trời mộng giữa hoa tm

Em hỏi mi tuy biết lời đp lại
Chẳng bao giờ thoả đng giữa đời cm
Em ng mi những chiều về trở lại
Mang những g về trong ci trăm năm.

 

 

Dư vang

Sng nay chim ht lạ lng
Tưởng từ mộng tưởng ni rừng xa xi
Sng nay my gi đầy trời
Vườn Xun l lục em ngồi ngắm hoa

Sng nay tnh tự ngọc ng
Người yu ở lại giang h tuổi xanh
Ngn dặm em đi cng anh
Dừng chn bến nước long lanh my vng

Ta ngồi ngng mi dư vang
Ko di giữa cuộc tn toan sinh bnh
Dư vang từ những bnh minh
Phương trời cổ lục kin trinh đợi người.

 

 

V sao khng

V yu dấu qu Nng thơ
Với em v tận nn ngơ ngẩn buồn
Thần tin Thnh Phật bao dung
Hiểu lng ti lắm - ti khng v thơ.

 

 

Mười hai con mắt

Hm thing một cặp nhu mỳ
Một đi bốn mắt từ bi mơ mng
Từ phen đ biết tuổi vng
Một lời vng tạc mun vn mai sau
Ăn lm sao? ni lm sao?
Thủy chung mun một? cn đau đớn nghn?
Hm thing chắp nối của tin
Cho người thổn thức cầu xin đ vng
Ấy từ khởi sự dư vang
"Ngựa về Ni Đ điu tn đầu thai"
Em về trc thạch mốt mai
Sẽ nhn thấy mi thin ti chết đin
Từ Bi một cặp Hm Thing
Sẽ từ đ ni lin min một lời.

 

 

Người con gi mặc quần

Người con gi hm nay mặc quần đỏ
v hm qua đ mặc chiếc quần đen
đen v đỏ l hai mu rồi đ
cũng như đời, đường hai nẻo xuống ln

Người con gi hm nay mặc quần trắng
v hm qua đ mặc chiếc quần hồng
hồng v trắng l hai mu bẽn lẽn
cũng như ni v rừng đều rất mực chnh vnh

Người con gi hm nay mặc quần tm
v hm qua đ mặc chiếc quần vng
vng v tm l hai mu mỉm miệng
mm mi cười v chm chm nhe răng

Người con gi hm nay mặc quần rch
v hm qua đ mặc chiếc quần lnh
lnh v rch đều v cng trong sạch
bởi v l lnh rch cũng long lanh.

 

 

Lời người đin

Chng ti người ngợm v thường
Lc m man lc chn chường thể thn
Cc em gắng gổ đi phần
Đừng qun uống rượu lần khn sinh bnh
Dịu dng sống giữa gia đnh
Ngy ngy thng thng hậu tnh năm năm
Tri tim nguyệt tỏ đm rằm
Mu me my gi tơ tằm vấn vương
Ở đời kiệt tận xẩu xương
Hnh hi biến thể thn mường tượng thn.

 

 

Ging sng

Chiều bn l lung lay vng cửa khp
Bng trời sa trm phủ tiếng em cười
Vườn cỏ lạnh hoa buồn khng ni xiết
Bước chn dừng nghe r lệ hai nơi

Lời hẹn ước em nghing đầu tc xa
Để than van sầu thin cổ theo nhau
Hồn tuổi trẻ bay trở về giữa dạ
Nhờ dung nhan em bất tuyệt xun đầu

Trời thuở đ ngần no em khổ sở
Khc khi nhn gi thổi nước sương bung
Tm xa vắng bn kia bờ đổ vỡ
Ging sng em đu c biết ngọn nguồn.

 

 

Người đin uống rượu

Uống v say ni lăng nhăng
Miệng mồm l nh thằn lằn đứt đui
Tm can chn thể chn vi
Mặt trời khng mọc với người lem nhem
Cn đu nguyệt tỏ bn thềm
i người uống rượu cn thm đin rồ.

 

 

Mi hin

Bay về ổ chn từng cao
con chim gi biệt cho mi hin
nước lang thang chy x miền
vng quanh ng nọ m triền min chi
ti người thủy thủ ra đi
chn trời thấy nước đợi kỳ ln my
sao đm đố xuống triều đầy
ai đưa kiếm vt ngang my hư khng

gi theo cnh ngỗng ngang trời
chớ sương tuyết cũ lại đời phiu linh
từ đy ta hẹn với mnh
hồn trong ci mộng bin đnh chưa tan
đầu hin cung bậc điu tn
lần kia đổ giậu giọng vng x mau
lạnh lụng dấu bước bờ sau
mấy đời ly biệt về đau trong mnh
năm sầu sa mạc nn thinh
đi vo gi buốt mng mnh cuối trời.

 

 

Những nhnh mai 

Những nhnh mai sớm sương bn l
Những nhnh liễu chiều gi bn cy
Cũng lay lắt bởi đời xun em ạ
Thế nn chi anh cũng viết ging ny .

Hồng vng tụ bữa kia em c thấy
Nước xui ging l cổ độ nhn theo
Tuổi mười su by giờ ln gấp gảy
Mộng min man l my phủ lưng đo

Buồn phố thị cũng xa bay như gi
Cộ xe nhiều cũng nhảy bổng như hươu
Bờ ci dựng xun xanh em cn đ
Bến đo nguyn anh khoc o khinh cừu

Tm theo dấu chn người xưa tư lự
Ở bn đường ngng di khnh vn bay
Mờ con mắt một lần ln tiếng thử
Em ồ em, anh ni một lời ny.

 

 

Quanh co

Quanh co phường phố gọi mnh
Sao ngn ngữ bỗng tự tnh quả nhin
C đơn chứa đựng đầy miền
Cảo thơm tiền kiếp quả nhin by giờ.

 

 

Mu trời đ

Mu trời đ bữa nay về trở lại
Một ma xưa người nhớ chứ năm kia
Ngy chạm mắt dưới ma xun man dại
Dịp trng lai em hẹn với tan la

Đường c cỏ c bờl lau rộng c
L cy bay v em c đi qua
Bn chn bước lệ buồn em c nhỏ
Xuống điu tn em khc mộng tiu ma

Nguồn thao thức ta về từ một buổi
Trời bay my bốn hướng gi xa mong
Từng cnh n mang trng dương về nội
Đu rồi em? sng đục đ theo ging

Em cho php ta ngồi đy hỏi lại
V gọi về trăng ma cũ lang thang
Mu trời đ để ngn sương hớt hải
Xuống li ti l dựng vội con đường.

 

 

Theo ng my bay

Thng năm dng nước tri xa
Người qua, người sẽ đi qua những người
Ti qua... khng một hẹn lời
Hẹn h chi bấy, bước dời về đu ?

Tặng đời đa đa hoa sầu
Nhớ nhau từ đa mộng đầu r đi
Giọt nước như giọt mưa rơi
Mỗi ma mưa đến ti ngồi chắp tay

Mưa về đọng ở hng mi
Mắt ti hồng lệ dựng xy hồng vng
Đo bồng đeo đuổi đa mang
Đẩy xua u on, đ vng hiểu cho

Đi đi lỡ bước sang đ
Cuồng ca ty vũ khng d lnh đnh
Đi đi suốt kiếp mỏi mềm
Nhọc nhằn đ lắm cn lnh đnh hoi

Gịot mưa g nhịp dẻo dai
Hong hn g nhnh cửa ci kn bưng
Đi đi tnh mộng v chừng
Đăm chiu v tận ngại ngng vỡ toang

Như tia nắng biếc chiều tn
Lửa đời thoi thp khn hn tri tim
Niềm vui nu nhnh mộng chm
Tm hồn c độc tm tnh tm nhau

Gom từng cơn nắng nhỏ chơi
Nụ cười hiu hắt phanh phơi nỗi đời
Nhnh đời gi lộng trng khơi
Nhặt ln thả xuống chiều vời vợi bay.

 

Nỗi lng T Vũ

(Kỷ niệm một đoạn đời 15 năm chăn d ở ni đồi
Trung Việt Nam Ngi Bnh Ph )


Đồi tăm tắp chạy về m chn ni
San st đồi phủ phục quấn ni xanh
Chiều xuống rồi tơ lng rộn rng rối
Trời ni đồi ngy ngất nhảy d nhanh

Thi từ nay tha hồ em mặc sức
Nhảy ma tung sườn ni vt ging khe
Thi từ nay tha hồ em mặc sức
Vang vang ln đồi ni giọng be be

Những bận no Tr Linh qua Đ Dừng Hn Dựng
Di Ching về Phường Rạnh ngược Khe Rinh
Bao lần anh cng chng em lận đận
Bn ba qua r rậm luống rng mnh

Những bận no Quế Sơn R R con suối ngược
Nước tri nguồn nước lũ xuống phăng phăng
Những bận no mịt mng mưa gi ướt
Đẫm thn mnh co rm lạnh như băng

Em nhớ hay khng? hồn hoa dại cỏ
Những ngậm ngi đầu ni canh khuya
Vng cao gt nai đầu trung hi sợ
Gi cy rung trt l mộng tan la

Nhưng từ nay Gip Nam anh đng trại
Cố định rồi - em khỏi ngại ngy đm
Dưới nắng mưa tha phương du mục mi
Cay đắng từng, bi ngọt mặn m thm

Chiều hm nay bn ch vng chễm chện
Anh lặng nghe em b h bn sườn đồi
Khoanh mấy vng tay anh thoăn thoắt bện
Vng cho em từng chiếc sắp xong rồi

Chiều đ xuống em đ no n chắc
Hut t v! em xm xt lại anh đeo cho
Mỗi chng em mỗi vng my mỗi sắc
Lại mau đy! to nhỏ cổ anh so

Ny em Đen chiếc vng vng tươi lắm
Ny em Vng chiếc trắng h mờ đu
Ny em Trắng chiếc hồng cng lng lnh
Ny em Hoa C
(1) hỡi! chiếc nu

Ngẩng đầu ln! d ơi anh thong thả
Đeo vng vo em nghển cổ cong xinh
Ngẩng đầu ln! đy lng anh vng đ
Gửi gắm vo vng my nhuộm tơ duyn

Ngẩng đầu ln nhn anh mờ mắt lệ
Từ lần đầu vng ngọc tuổi hai mươi
Trao người em trăm năm lời ước thệ
Đy lần đầu cảm động nhất m thi
(2)

Vng em xong, vng anh dnh ring chiếc
Dnh ring mnh - D hỡi hiểu v sao ?
V lng anh luống m thầm tha thiết
Gn đời mnh trọn kiếp với D Sao

Nhn anh đy cc em Vng Đen Trắng
Ta Hoa C lổ đổ thấu lng chưa ?
Từ từ đưa chiếc vng ln thủng thẳng
Anh từ từ đưa xuống cổ đong đưa

V giờ đy một lời thề đ thốt
Nghn thu sau đồi ni chứng cho ta
Cao lời ca b h em cng thốt
Ha cng lời anh nghẹn nỗi thiết tha

V giờ đy hong hn mờ trĩu nặng
Bốn bề trn lan bng mịt mng sa
Xếp hng ngay nhanh ln hng ngũ thẳng
Rập rng về bế hế rập rng ca
.


____________


(1) D Hoa C c lng lổ đổ ta hồng xem như hoa c vậỵ Đẹp v cng. Nhất l những buổi chiều, sắc lng ng ả dưới nắng vng - xa xa hnh bng d rực rỡ nổi bật trn triền ni xanh lợ D Hoa C cn gọi l D Sao (v lng lổ đổ sng như sao).
(2) ni ci lần đầu, thuở hai mươi tuổi, trao ci
vng ngọc cho vị hn th m khng cảm động bằng lần đầu đeo vng cho d vậỵ

 

 

 

 

 

Trở về mục Đọc Thơ