Hồ Dzếnh

 

 

ng l một trong những văn thi nhn hng đầu, nổi tiếng từ thời tiền chiến. Ở lại miền Bắc sau năm 1954, ng cơ hồ chm khuất trong đời khổ lụy. Khng thấy thơ ng nữa; hoặc thơ ng đ được cất ln thật nhỏ, thật kn đo thế no ấy m chng ta chẳng nghe được m hao. ng một ci, vo năm 1993, thi phẩm Qu Ngoại II - Tiếng Ht Thin Nga, được Thanh Văn xuất bản tại Hoa Kỳ. Từ Qu Ngoại I, xuất bản tại H-nội năm 1943 đến Qu Ngoại II, cch nhau đến 50 năm. 50 năm ấy, biết bao l du bể, v thường; những tưởng khi được ni, sẽ ni thật nhiều, nhưng khng. Thi phẩm Qu Ngoại II khng g mới lạ hoặc đặc sắc hơn. Tập thơ c vẻ như được gia đnh v thn hữu qu mến ng m in ra để kỷ niệm m thi. ọc lại ng qua thi phẩm mới ny như thể đọc lại những bi thơ của 50 năm trước: thơ tiền chiến. Vẫn hay. Nhưng khng hay như ta mong đợi.

 

Cuộc sống nhọc nhằn đau thương của ng trong 50 năm ấy, tưởng sẽ lm cho thơ ng cất cnh bay bổng ln th ngược lại, lm cho cằn thm. Cũng may l thay vo đ, ng c một tc phẩm văn xui: Quyển Truyện Khng Tn. Lối viết truyện v giọng văn cũng nhọc nhằn, kh khốc, tựa như n đ trung thực phản ảnh cuộc đời khổ đau của ng. Tc phẩm ấy, ti thấy gi trị hơn tập thơ sau ny của ng. Khi đọc, ti rơi nước mắt m cn c cảm tưởng l mu cũng tun theo. C lẽ chưa thi nhn no trn thế giới ny, đ kinh qua đời sống khổ đau cng tận như ng. Ti cố gắng tm một bi thơ, một đoạn thơ no trong Qu Ngoại II c thể ni được nhiều như truyện của ng, nhưng khng thấy. Thật đng tiếc!

 

Trong khổ lụy, thơ ng bị nn lại thnh mu: mu thơ (chữ của Hồ Dzếnh). Mu ấy trong hơn nửa thế kỷ bị dập vi dưới bo tp phong ba, đ c đặc lại, khng lưu nhuận được. V ti hoa thi ph của ng đnh mai một đi. Nhưng d g th cũng khng thể bỏ qua những bi thơ lc đc st lại của ng. Hy đọc để tưởng nhớ một thời; v tưởng nhớ một đời: con người ti hoa nhiều khổ lụy. 

 

y l một vi bi trong Qu Ngoại I:

 

Trưa Vắng

hồn ti đấy: căn trường nho nhỏ
nước vi xanh bờ cỏ tươi non
lu rồi cn thoảng mi thơm
chn đi nghe động tới hồn ngy thơ

su rộng qu những giờ vui trước
nhịp cười say trn nước chưa tri
trưa h thường thấy hai ti
nm đầu chim chch bắt đui chuồn chuồn

đời đẹp qu ti buồn sao kịp
trang sch đầu chp hết giy mơ
ngả mnh trn bng nhung tơ
ti nguyền: sau lớn lm thơ suốt đời

cỏ mấy bận xanh rồi lại tạ
gi la thu trong l bao lần
bạn trường những bng ph vn
xt thương mi tc nay dần hết xanh

hồn xưa dậy chim cnh động nắng
l reo trn hồ lặng lờ trong
trưa im im đến no nng
ti ngờ trống học trong lng trưa vang

 

 

Cảm Xc

c gi Việt Nam ơi!
từ thuở sơ sinh lận đận rồi
ti biết tnh c u uất lắm
xa nhau đnh chỉ nhớ nhau thi

c chẳng bao giờ biết bướm hoa
m hồng mỗi tiết mỗi phi pha 
khi c vui th l khi đ
bồng bế con thơ đn tuổi gi

c gi Việt Nam ơi!
ngọn gi thời gian đổi hướng rồi
thế hệ huy hong khng đủ xa
nghn năm vằng vặc nh trắng soi

ti đến đy tm lại bng c
trở về đường cũ hi mơ xưa
rau sam vẫn mọc chn ro trước
son sắc lng c vẫn đợi chờ

di la c trồng nay đ tươi
gi xun nhị vt bng cười
ai hay lng kẻ từng chăm la
trong một lng con đ ho rồi

c gi Việt Nam ơi!
nếu chữ "hy sinh" c ở đời
ti muốn nạm vng mun cực khổ
cho lng c gi Việt Nam tươi.


Đợi Thơ

pht linh cầu mi khng về
phn vn giấy trắng chưa nề mực đen
khi trầm bn giấc mơ tin
bng khung trăng gii qua miền quạnh hiu
T Chu lớp lớp ph kiều
trăng đm Dương Tử my chiều Giang Nam
rạc rời v ngựa qu quan
cờ treo cũ my gin mộng xưa
biển chiều vang tiếng nhn ngư
non xanh tha thiết trời thu rượi sầu 
nhớ thương bạc nửa mi đầu
lng nương qun khch nghe mu t hun
buồn Tư M nhớ Chiu Qun
nt hoa thấp thong thần đ m
pht linh cầu mi khng về
phn vn giấy trắng chưa nề mực đen

 

 

Giản Dị

Em ăn, em ni, em cười,
Kiếp ny khng c hai người như em.
Kinh thnh: quần nhiễu, hng len,
Em ti: o trắng, quần đen sơ sị

Ai m để vo ai,
Quần đen lẫn bng, o gai lẫn mầu.

Trn đời hai đứa yu nhau
Quần đen ha đẹp, o sầu ha vui.

Tnh l hạnh phc chia đi,
Hương lan kẽ đ, trăng soi dậm trường...

Đừng mong ước cả Thin Đường,
Hy xin lấy nửa tấc vườn vắng hoa.

Tnh người bướm lại, ong qua,
Tnh ti con nước, canh g hắt hiu.

Sầu ti bờ bến bao nhiu,
Nếu đời em để sắc điều gy nn...

 

 

Giữ Gn

Một cu ấy ni ln l l rụng,
L my chm, l gi sẽ thay xanh,
L cy tươi sẽ mở nụ trn cnh
V chim chc sẽ bồi hồi nghe ngng.

Anh thấy gi một chiều thu xao động,
Nghe mơ mng vin nặng mi my cao,
Trời trở buồn -- ai hiểu nghĩa lm sao ? --
My lạc nẻo, tim nghe chừng thất vọng.

Một cu ấy ni ln l rợn sng
Cả một mu my kn bốn phương xa;
Trn bao lơn của năm thng sầu qua,
Anh ngậm miệng để chết dần theo Mộng!

Một cu ấy ni ln l tuyệt vọng,
Cy chnh ma, nhưng l đ qun xanh
Bướm đương vui, nhưng bướm sẽ xa cnh,
Một cu ấy ni ln l... hết sống !

 

 

Non

Lửa Thơ bừng chy giữa đời,
Tnh Thơ thắm thiết cho người bn mua.
thing người thiếu, ta thừa,
Nghn kho n lộc, trăm ma mạnh xun.
Khinh nẻo hẹp, ght nơi gần,
Mắt xa thăm hỏi mun lần dặm băng.
Dẫu tn trn đỉnh Kiu căng,
Cn hơn mun thuở cao bằng ngọn cy.
Thơ về: nắng sng lừng bay,
Gấp đi cnh phượng cho ngy rạng ra.
Ci trần vẳng tiếng Thin-nga,
Thơ khng tuổi, khng gi: mun năm!
Gối ln Bắc-đẩu ta nằm,
Nghe rung chn lạ, thơ thần mười phương.
Non cao nn dng non buồn,
Tuyết sương thắm mi linh hồn quạnh hiu.
Non tuy run rt bao chiều,
Vẫn đem Cao cả, Tiu điều gởi My...

 

 

Thờ Ơ

rừng ở trưa h ngủ giấc mơ
bn rừng suối chảy chậm như giờ
trong "hươn" c gi Lo quay chỉ
liếc mắt nhn người khch lạ qua

bn c ng lo ngồi đan giỏ
cậu b đang mi lại lưỡi dao
"quo" rụng ngoi sn từng quả một
buồn theo liếp cửa nhẹ len vo

thấy khch vo nh c đứng ln
mời bnh nước lạnh rồi điềm nhin
quay tơ, ng lo ngồi đan giỏ
cậu b mi dao, quả rụng thềm

uể oải ln đường khch lại đi
lng bi ngi tiếc pht chia ly
nhưng c Lo vẫn ngồi nơi cũ
khng muốn v khng bận nghĩ g

c khch suy tm cảnh lặng yn
lạnh lng qu đổi của người bn
m sao đời khch, tm tư khch
khng cht thờ ơ giống cảnh trn ?

 

 

Bi ny đ được phổ nhạc:

 

Mầu Cy Trong Khi
Trn đường về nhớ đầy...
Chiều chậm đưa chn ngy,
Tiếng buồn vang trong my...
Tiếng buồn vang trong my...

Chim rừng qun cất cnh,
Gi say tnh ngy ngy,
C phải sầu vạn cổ
Chất trong hồn chiều nay?

Ti l người lữ khch,
Mầu chiều kh lm khuy,
Ngỡ lng mnh l Rừng,
Ngỡ hồn mnh l My,

Nhớ nh chm điếu thuốc,
Khi huyền bay ln cy...

 

 

Lũy Tre Xanh

Lng ti thắt đy lưng... tre
Sng di, cỏ mượt đường đ bốn ma.
Nhịp đời định sẵn từ xưa:
Ươm tơ thng su, ln cha thng ging.

Chợ lng mỗi qu mươi phin,
Đong ng đổi gạo, trang tiền bằng khoai.
Trong lng lắm gi, thưa trai,
Nn thường c luật, chồng hai vợ liền !

Lng gần đ thị, tuy nhin
Mắt trong vẫn giữ được niềm sắt son
Lu rồi, truyền tử, lưu tn
Mầu duyn n i my cn thoảng bay.

Ti yu, nhưng chnh l say
Tnh qu Nam Việt, bn tay dịu dng.
Thơ ti: đ thắm, bướm vng,
Con sng be b, ci lng xa xa...

 

 

Mi Lều Tranh

Mẹ ti sống lặng trong lng nhỏ,
Đu biết thời gian đổi mới rồi;
Lng vẫn đau buồn thin vạn cổ,
No hay Non nước đ reo vui.

Bồ hi cứ thấm từng thn o,
Lưng mi cng trn lớp bụi đời;
Mẹ vẫn điềm nhin trong dng lo,
Vun trồng mấy luống bắp, khoai tươi.

Ngoi kia Nin thiếu ca Xun mới,
Trong lũy tre xanh, đời vẫn buồn.
Ai biết để lng yu một buổi,
Bay về thăm viếng mi c thn?

Bao giờ cho sng lều tranh nhỏ,
Mẹ Việt-nam mừng nước Việt-nam?
Hay vẫn đau buồn thin vạn cổ,
Những người khng biết nh Vinh quang?

 

 

V đy l một số bi trch từ Qu Ngoại II:

 

Tặng Vợ Ti Khi Cn Sống

Tặng em v biết yu em,

Em cn tin tưởng t nhiều ở anh

Ma đời rụng hết vng xanh

Nỗi đau thương cũ nay thnh mu thơ.

Em ơi, giữa tiệc sng hồ,

Lại đy, sống lại mấy giờ bn nhau!

Mất, cn c nghĩa g đu

Trong vui cao cả, trong sầu mnh mng...

1950

 

V ề

(nhn đm trừ tịch, thn tặng Hồng Phc, Phương Hương)

Tỉnh dậy - mặt trời chưa thức giấc

Năm canh cn lại một canh năm

Tr sen trừ tịch hương cn ngt

Thoảng Php-hoa-kinh giọng rất trầm

 

C phải lời em tự chốn xa

Vọng về trong bng khi, sương hoa

Cng nhau tuy chẳng bo thai mẹ

Nhưng khc g chung một mi nh?

 

"Hoa lưu động khẩu ưng trường tại

Thủy đo nhn gian định bất hồi"

Hoa thơm cửa động cn thơm mi

Nước chảy vng trần luống chảy xui...

1980

 

Bi Thơ Tặng Vợ

Gửi Nguyễn Thị Hồng Nhật

Mnh vừa l chị l em

Tấm lng người mẹ, tri tim bạn đời

Mai ny tới pht chia đi

Hai ta ai sẽ l người tiễn nhau?

Xt mnh đ lắm thương đau

Ti xin lm kẻ đi sau đỡ mnh

Cuộc đời đu phải ph sinh

Nước non chan chứa nghĩa tnh mnh ơi!

1986

 

C Một Bi Thơ

Phc ơi! c một bi thơ,

M anh viết đến by giờ chưa xong

n nha, giấy trắng mnh mng

Mười năm tm sự một dng chửa thi.

1947

 

Chuyến Tu ời

(Bi thơ bỏ qun)

Nhiều lần ti nghĩ bao la:

ời l qun khch, ti l giấc mơ

Trao duyn rất đỗi tnh cờ

Khng mong ước hẹn, khng ngờ gặp nhau.

 

Ti sinh cch mấy ngn sau,

Vẫn bền thin luật: ln tu xuống ga

ường đời bng ni sng qua

Nay đang nắng mới, mai l cảnh xưa

C ti, tu vẫn đng thừa

Khng ti, tu vẫn chẳng thưa vẫn người

Mất cn c nghĩa g đu

Ti l cht t của đời cht khng

Dặm trần bụi cuốn, may dong

Ti đem số phận gửi trong m đo

Từng phen gi lạnh bay vo:

Ngẩn ngơ ta xuống ga no hở em?

1937

(khng nhớ nơi viết v tờ bo no)

 

Tu L Cội Phc

Gửi một lng em gi phương xa

ược biết em vừa th pht

Thời trang đổi lấy c sa

Một sớm đi vo ci Phật

Bụi trần một sớm la xa...

 

i nếu đng v Chn l

Xin mừng em bước sang sng

Phơi phới cnh buồm thot tục

Xui dng thuận gi lng lng.

 

Nhưng nếu tm cơ định khc

Dy oan muốn dứt duyn tnh

Chim tự lao vo gai sắc

Tiếng ca mnh đẫm mu mnh!

 

Em ạ, đời thơ cũng vậy

au thương - sự nghiệp vinh quanh

Gạn chất bn đen tự đy

Trăm năm luyện được cht vng!

 

Chỉ tiếc đầu xanh một mi

Từng thơm trang sch năm xưa

Nay bỗng vắng niềm ưu i

Hồn thơ chợt thấy hoang vu!

8-1990

 

 

 

 

Trở về mục Đọc Thơ